Usługi turystyczne – Część 2. Siła wyższa jako okoliczność wyłączająca odpowiedzialność biura podróży.

Zaplanowaliśmy ostatnio pochylenie się nad klauzulą figurującą pod numerem  1835 w Rejestrze klauzul niedozwolonych prowadzonym przez Prezesa UOKiK. Przypomnijmy sobie ją:

„1) Organizator nie ponosi żadnej odpowiedzialności i nie gwarantuje żadnych zwrotów finansowych w razie wojny, strajku, epidemii, katastrofy ekologicznej, zakłóceń komunikacyjnych, zamknięcia granic, decyzji administracyjnych władz i wystąpienie innych sił wyższych oraz działania osób trzecich, nie uczestniczących w wykonywaniu usługi objętej umową, uniemożliwiających jej realizację, a nie możliwych do przewidzenia i usunięcia.

2) W szczególności organizator nie ponosi odpowiedzialności za decyzje organów granicznych oraz za jakość i dostępność usług fakultatywnych, zakupywanych samodzielnie przez uczestników (wypożyczalnia sprzętu sportowego, ogólnie dostępne wyciągi narciarskie, baseny wycieczki fakultatywne itp) nieobjętych umową i ceną. (wyrok z dnia 16 listopada 2009 r., sygn. XVII AmC 616/09, nr w Rejestrze  UOKiK: 1835)

Przyglądając się metodyce orzekania przez SOKiK w przedmiocie uznania postanowień wzorca za niedozwolone oraz ujawniania tych postanowień w Rejestrze UOKiK, można nabrać przeświadczenia, że przedsiębiorcy (nie tylko z branży turystycznej) mający zapotrzebowania na stosowanie w obrocie z konsumentami wzorców umownych, a jednocześnie wykazujący ambicję zapewnienia zgodności tych dokumentów z dobrymi obyczajami w tym sektorze rynku, mogą czuć się niczym osaczona zwierzyna łowna.

Nie sposób bowiem odmówić słuszności postulatowi, ażeby na podstawie lektury postanowienia wpisanego do Rejestru UOKiK było wiadomo, co konkretnie jest niedozwolone w obrocie z konsumentami.


W duchu tego postulatu przyjrzyjmy się dokładniej pierwszemu zdaniu analizowanego postanowienia umownego. Zdanie to wylicza  jednym tchem zarówno przypadki siły wyższej, jak i „działania osób trzecich, nie uczestniczących w wykonywaniu usługi objętej umową, uniemożliwiających jej realizację, a nie możliwych do przewidzenia i usunięcia.”

Parafrazując tytuł autorskiego programu Tomasza Lisa, można postawić pytanie: Co z tą siłą wyższą? 🙂

Czy rzeczywiście powoływanie się na nią przez biuro podróży dla wyłączenia swojej odpowiedzialności zawsze godzi w dobre obyczaje i rażąco narusza interesy turystów – konsumentów?

W kolejnym wpisie przyjrzymy się bliżej uchwale Sądu Najwyższego  z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt III CZP 119/10, w której SN uznał, że Postanowienie wzorca umowy, sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym przepisem ustawy, nie może być jednocześnie uznane za niedozwolone postanowienie umowne.

Skoro już wiemy, że postanowienie umowne sprzeczne z ustawą nie może być jednocześnie klauzulą abuzywną, to można odwrócić optykę i zapytać: czy postanowienie zgodne z ustawą, a wręcz parafrazujące brzmienie przepisu ustawowego, może stanowić taką klauzulę? NA PEWNO NIE.

No właśnie. Skonfrontujmy zatem następujący fragment wpisanej do Rejestru UOKiK pod numerem 1835 klauzuli:

„Organizator nie ponosi żadnej odpowiedzialności i nie gwarantuje żadnych zwrotów finansowych w razie wojny, strajku, epidemii, katastrofy ekologicznej, zakłóceń komunikacyjnych, zamknięcia granic, decyzji administracyjnych władz i wystąpienie innych sił wyższych oraz działania osób trzecich, nie uczestniczących w wykonywaniu usługi objętej umową, uniemożliwiających jej realizację, a nie możliwych do przewidzenia i usunięcia. ”

z wybranymi przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. o usługach turystycznych:

Art. 11a ust. 1. Organizator turystyki odpowiada za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest spowodowane wyłącznie:

1)  działaniem lub zaniechaniem klienta;

2)  działaniem lub zaniechaniem osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo

3)  siłą wyższą.

Art. 14. ust. 7. W wypadkach określonych w ust. 6 (np. odwołanie imprezy turystycznej – przyp. PrawoB2C) klient może dochodzić odszkodowania za niewykonanie umowy, chyba że odwołanie imprezy turystycznej nastąpiło z powodu:

1)  zgłoszenia się mniejszej liczby uczestników niż liczba minimalna określona w umowie, a organizator powiadomił o tym klienta na piśmie w uzgodnionym terminie;

2)  siły wyższej.

Art. 16a ust. 4. W razie niemożności wykonania świadczenia zastępczego, o której mowa w ust. 2, klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy, chyba że niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie:

1)  działaniami lub zaniechaniami osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć, albo

2)  siłą wyższą.

Wynik tej konfrontacji mówi sam za siebie i nie wymaga komentarza.

Dodatkowo warto zapoznać się z art. 5 ust. 1 pkt 2) ustawy, który daje pojęcie o ustawowym zakresie odpowiedzialności organizatora turystyki i pośrednika turystycznego za wykonanie zobowiązania. W myśl tego przepisu mają oni (w odpowiedniej, przewidzianej w tym przepisie, formie) zapewnić klientom, na wypadek swojej niewypłacalności: pokrycie kosztów powrotu klientów z imprezy turystycznej do miejsca wyjazdu lub planowanego powrotu z imprezy turystycznej w wypadku gdy organizator turystyki lub pośrednik turystyczny wbrew obowiązkowi nie zapewnia tego powrotu, a także zapewnić klientom zwrot wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyczną w wypadku gdy z przyczyn dotyczących organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz osób, które działają w ich imieniu impreza turystyczna nie zostanie zrealizowana, a także zapewnić klientom zwrot części wpłat wniesionych tytułem zapłaty za imprezę turystyc zną, odpowiadającą części imprezy turystycznej, która nie zostanie zrealizowana z przyczyn dotyczących organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz osób, które działają w ich imieniu.

Na tym można by w zasadzie zakończyć bieżący wątek, ale jego naturalnym uzupełnieniem wydaje się refleksja na temat sprawności funkcjonującego systemu ujawniania i rejestrowania klauzul niedozwolonych (nie tylko w branży turystycznej), w tym mankamentów, jakimi dotknięty jest Rejestr tych klauzul prowadzony przez Prezesa UOKiK w obecnej postaci. Będzie to przedmiotem kolejnego wpisu.

Śledź odpowiedzi dzięki RSS 2.0

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *